YEMEN: FELAKETİN EŞİĞİNDEKİ ÜLKE

Yemen’de faaliyet gösteren yirmi dokuz sivil toplum kuruluşu, uluslararası toplumu Yemen halkına yönelik taahhütlerini yeniden teyit etmeye çağırıyor. Ülkede uzun süredir devam eden çatışma ve krizin getirdiği büyük zorluklar, şu ana kadar insani yardım aktörlerinin katettiği ilerlemeyi tersine çevirebilir ve ülke genelinde milyonlarca savunmasız insanı daha da kırılgan duruma sürükleyebilir.

Yedinci Kıdemli Memurlar Toplantısı’nın arifesinde, altıncı toplantıdan bu yana Yemen’deki durumun önemli ölçüde kötüleştiğini derin bir endişeyle belirtiyoruz. Süregelen bütçe kesintilerinin ortasında, ülke artık giderek artan ve karmaşık bir dizi birbirine bağlı zorlukla karşı karşıyadır ve bu zorluklar 2025’in başından itibaren daha da şiddetlenmiştir. Bu durum, insani yardımı ve kalkınma çabalarını engellemekte ve acil insani yardım müdahalesine ihtiyaç duyan milyonlarca insana ulaşmayı daha da güçleştirmektedir. Bizler, ihtiyacı olan insanlara hizmet etmeye kendini adamış saha aktörleri olarak, bağışçılarımızın cömert desteği sayesinde hayat kurtaran yardımları sağlamaya hazırız. 2024 yılındaki ortak çabalarımız sonucunda bölgedeki insani yardım aktörleri Yemen’de sekiz milyondan fazla insana ulaşmıştır.

Ancak 2025 yılının başından bu yana birçok proje askıya alınmış; temel ihtiyaç maddeleri, hizmetler ve özellikle hastaneler olmak üzere sağlık altyapısının sunumu engellenmiştir. Kadınlar ve kız çocukları için özellikle önemli olan aşılama kampanyaları ve merkezleri de durdurulmuştur. Sonuç olarak, hem yaşamsal hem de uzun vadeli destek operasyonları, ihtiyacı olan sivil nüfusun önemli bir kesimi için erişilemez hale gelmiştir. Bu eksiklikleri telafi edecek alternatifler oluşturulmadıkça, zaten kritik olan durum daha da kötüleşmeye devam edecektir. Böylece, temel müdahalelere geri dönüş zamanla çok daha karmaşık ve maliyetli hale gelecektir.

Uluslararası toplumu, milyonlarca Yemenlinin geri dönüşü olmayan bir yolda zarar görmesini önlemek için derhal harekete geçmeye ve koordineli bir şekilde adım atmaya çağırıyoruz. Ayrıca donör kuruluşları, fonların ülkenin neresinde olursa olsun en acil ihtiyaçlara göre, tarafsızlık ve insani ilkeler doğrultusunda tahsis edilmesini sağlamaya davet ediyoruz.

Bugün, en çok yardıma ihtiyaç duyan nüfusa ulaşmamızın önüne set çeken ciddi sayıda engelle karşı karşıyayız. Son aylarda Yemen halkı, birçok yerde hava saldırılarıyla sivil altyapının tahrip edildiğine tanık olmuştur. Bu saldırılar, sistemleri ve hizmetleri zaten ciddi şekilde zayıflamış bir ülkede gerçekleşmektedir. Sivil ölümler ve yaralanmalar da dahil olmak üzere bu yıkıcı etkilerin altını çizmek gerekmektedir. Kritik altyapının hedef alınması, ekonomik ve psikolojik sıkıntıları artırmakla kalmayıp, insani yardım çalışanlarının savunmasız sivil halka hayat kurtaran yardım ulaştırma kapasitesini de kısıtlamaktadır.

Donör kuruluşlar tarafından finanse edilen projeleri yürütmeye kendini adamış insani yardım çalışanları, görevlerini yerine getirirken güvenlik ve emniyetleri açısından riskler ve tehditlerle karşı karşıyadır. 6 Haziran yaklaşırken, Birleşmiş Milletler, uluslararası STK’lar ve insani yardım kuruluşlarından önemli sayıda personel, neredeyse bir yıl geçmesine rağmen halen gözaltında tutulmaktadır. Bu durum, onların güvenliği ve refahı konusunda derin ve büyüyen endişeler yaratmaktadır.

Tüm tarafları, uluslararası insancıl hukuka saygı göstermeye, sivilleri korumaya ve sivil altyapıyı hedef almaktan kaçınmaya çağırıyoruz. Ayrıca, üye devletleri, tırmanan çatışmanın mevcut ve beklenen insani sonuçlarını önceliklendirmeye ve sivil altyapının korunması için çağrılarını güçlendirmeye davet ediyoruz.

Yetkili makamlara, insani yardım çalışanlarının görevlerini güvenli şekilde yerine getirebilmeleri için gerekli koşulları sağlamaları ve gözaltındaki personelin derhal ve koşulsuz şekilde serbest bırakılması çağrısında bulunuyoruz.

Ayrıca, devletler başta olmak üzere ilgili bölgesel aktörleri, uluslararası toplumu ve etkili ortakları, gözaltındaki insani yardım çalışanlarının serbest bırakılması için yapılan tüm çabalara destek vermeye ve insani yardım alanının korunmasını sağlamaya çağırıyoruz.

Çatışmalardan ve insani krizden etkilenen Yemen halkına temel hizmetler sunma kapasitemiz, Kuzey Yemen’deki ciddi yaptırım rejimleri ve karmaşık kısıtlayıcı tedbirler ağı tarafından düzenli olarak engellenmektedir. Bu engeller; fon transferi zorlukları, banka kanallarına sınırlı erişim, mal tedarikinde güçlükler ve ticari ithalat kısıtlamalarını içermektedir. Bu tedbirlerin birleşimi, ülkenin tamamını etkilemekte ve yakıt, ilaç, tıbbi ekipman, gıda ve diğer hayati insani yardım türlerinin tedarikini ciddi şekilde aksatma tehdidi oluşturmakta, ayrıca temel altyapı ve hizmetlerin işleyişini engellemektedir.

Uluslararası toplumu, yaygın insani muafiyetlerin geliştirilmesini teşvik etmeye çağırıyoruz. Bunlar, yardımların, en çok ihtiyacı olan topluluklara ulaştırılmasını sağlamak, insani yardımın temel ilkelerini korumak ve insani yardım alanını muhafaza etmek için elzemdir.

Son aylarda, Yemen nüfusu giderek daha savunmasız hale gelmiş ve müdahale kapasitesi azalırken korunma ihtiyacı artmıştır. Mevcut durum, önemli risklerle karşı karşıya olan kadınlar ve kız çocukları da dahil olmak üzere iki milyondan fazla insanı etkilemektedir. Acil yardım sağlanmadığı takdirde, milyonlarca kadın ve kız çocuğu, şiddetten koruyan ve giderek kötüleşen psikolojik sağlıklarıyla başa çıkmalarına yardımcı olan temel hizmetlerden yoksun kalacak; bu da depresyon, kendine zarar verme ve intihar riskini artıracaktır. Erken yaşta evlilik, insan ticareti, dilencilik ve çocuk işçiliği artış göstermektedir. Koruma, sonradan düşünülmemeli; tüm insani ve kalkınma çabalarının vazgeçilmez bir bileşeni olmalıdır.

Kıdemli Memurlar Toplantısına katılan tüm üye devletleri, yaşa, cinsiyete ve engellilik durumuna uygun korumanın kolektif müdahalenin merkezinde yer almasını sağlamaya çağırıyoruz. Koruma ihmal edilirse, sonuçlarından en çok yoksullar zarar görecektir.

Bütçe kesintileri, özellikle kadınların liderliğindeki kuruluşlar ve kadın hakları örgütleri başta olmak üzere, Yemen’deki sivil toplum kuruluşlarını ciddi şekilde etkilemektedir. Birçoğu kapanma riskiyle karşı karşıyadır. Bu nedenle, insani yardım aktörleri ve bağışçıların, özellikle kadınların liderliğindeki bu kuruluşlara ve onların yerel ve ulusal çalışmalara aktif katılımına koşulsuz destek vermesi artık hayati önem taşımaktadır.

Donör kuruluşları, genellikle ilk müdahaleyi yapan ve müdahale etmeye en uygun yerel aktörlere doğrudan ve esnek finansman sağlamaya çağırıyoruz. Aracıların rolü önemli olmakla birlikte, destek yerel liderliği güçlendirmeli, onu devralmamalıdır; bu da iş birliği, hesap verebilirlik, kapasite ve risk paylaşımına somut yatırımlar yapılmasını gerektirir.

Bugün, riskler daha yüksek olamazdı. Uluslararası toplum, daha fazla trajedi ve geri dönüşü olmayan zararları önlemek için kararlı şekilde hareket etmelidir. Yemen halkının yaşadığı zorluklar artarken, bizler de hemen harekete geçme kararlılığımızı ve ortak paylaştığımız insani ilkelerin tam saygısını artırmalıyız. Yemen halkına umudu yeniden vermeli ve savaşın büyük ihtiyaçlara mahkum ettiği bir halkı asla yalnız bırakmamalıyız.

Fotoğraf: © Jean-Baptiste Lopez